当前位置:首页 >> 文学研究 >>

Khai quat ve lich su tieng viet


Khái quát v
(ph n 1)

l ch s

ti ng Vi t

? Trung t?m KHXH&NV Qu c gia Ti ng Vi t có ngu n g c r t c x?a và ?? tr i qua m t quá trình phát tri n l?u dài

, ? y s c s ng. S c s ng ?ó bi u hi n tinh th n d?n t c m nh m và sáng t o c a nh?n d?n Vi t Nam trong cu c ? u tranh anh d?ng vì ti n ? c a ? t n? c, trong s ph n ? u b n b ? x?y d ng và phát tri n m t n n qu c ng , qu c v?n, qu c h c Vi t Nam.

1. Ngu n g c ti ng Vi t
Ti ng Vi t thu c h Nam ?. ?ó là ? ki n ph bi n ?? c trình bày trong nhi u c?ng trình nghiên c u v ngu n g c các ng?n ng ??ng D??ng và ch?u ?. ?? có t r t x?a, trên H Nam ?, nh? th? ng quan ni m(1), là m t h ng?n ng t?m v?n minh trên th gi i. ? n ngày nay, v n còn nhi u d u v t v m i quan h h hàng g n g?i gi a ti ng Vi t v i ti ng M? ng, và m i quan h h hàng t??ng ? i xa h?n, gi a ti ng Vi t v i nhóm ti ng Mon-Khmer d c Tr? ng S?n, mi n T?y Nguyên, trên ? y c?n b n, Campuchia, Mi n ?i n (Mianma)... R? nh t là nh ng d u v t trong l p t t

m t khu v c r ng c a vùng ??ng Nam ch?u ?. Vùng này, th i c , v n là m t trung

t c là nh ng t th?ng th? ng ?? có t l?u ? i. Ví d : Trong ti ng Vi t, có t tay thì t??ng ???ng trong ti ng M? ng nghe nh? "thay"; ti ng Ba Na, ti ng M? N?ng, nghe nh? "ti"; trong ti ng M?n, ti ng Khmer, nghe nh? "tai"... Trong ti ng Vi t, l i còn tìm th y nh ng ch ng c rú), s?ng... ?? c xác nh n là cùng g c v i nh ng t v i nh ng t t??ng ???ng trong nhóm Thái. v m i quan h gi a nó v i t??ng ???ng trong nhóm

nhóm ti ng khác, ? c bi t là v i nhóm ti ng Thái. N u nh ng t nh? chim, rú (r ng Mon-Khmer, thì nh ng t nh? gà, v t, ? ng, r y... l i ?? c ch ng minh là cùng g c

M i quan h này là do có h hàng, hay ch do ti p xúc v i nhau mà sinh ra? C?ng vi c nghiên c u ng n g c ti ng Vi t và các ti ng khác t c, nh?ng theo nh ng c?n c ng ngu n chung xa x?a. T Vi t Nam còn ti p m tc i

?? tìm th y, có th ngh? r ng ph n l n nh ng ng?n y, ti ng Vi t ?? có quá trình phát tri n riêng

c a các d?n t c thu c kh i c ng ? ng ng? i Vi t Nam ? u sinh ra t c i ngu n

trong x? h i c a ng? i Vi t – m t x? h i s m ? t t i trình ? t ch c khá cao, v i m t n n v?n minh n?ng nghi p t??ng ? i hoàn ch nh. Tr i qua giai ?o n này, ti ng Vi t ?? thành m t ng?n ng th ng nh t và có b n s c c a nó. giai ?o n sau, giai

B n s c y khá v ng b n. Nó s ti p t c phát huy tác d ng ?o n c a s ti p xúc ng?n ng gi a Vi t Nam và Trung Qu c.

__________

(1)

Còn có ? ki n cho r ng h Nam ?, v i h Thái, thu c m t h ng?n ng l n h?n

(mà c?ng có ng? i g i là h Nam ?).

Theo Trung t?m KHXH&NV Qu c gia. Ng 2002, trang 13–15.

pháp ti ng Vi t. Nxb Khoa h c X? h i, H.,

Khái quát v
(ph n 2) 2. Ti ng Vi t

l ch s

ti ng Vi t

giai ?o n dùng ch

N?m

S ti p xúc ng?n ng Vi t – Hán ?? di n ra c nghìn n?m d? i ch ? ?? h c a phong ki n Trung Qu c, trong khu?n kh m t chính sách ? ng hoá quy t li t, tàn b o; r i sau ?ó, còn di n ra c nghìn n?m ti p theo, d? i chính quy n c a vua quan trong n? c. Su t giai ?o n này, ch Hán gi v trí r t quan tr ng. Nó ?? c dùng trong hành chính, t l , h c thu t, th? v?n. Nh?ng ti ng Vi t, trong giai ?o n tri n càng ngày càng m nh. N n v?n h c d?n gian, v i nh ng c?u chuy n th n tho i, truy n thuy t, c tích, nh ng ca dao, t c ng , ch ng t quá trình phát tri n sinh ? ng, phong phú c a ti ng Vi t v?n h c truy n mi ng. Tuy v y, ch vi t là ?i u ki n c n thi t ? cho m t ng?n ng v?n h c có th phát tri n t i trình ? cao. Ch vi t c a ti ng Vi t, giai ?o n này, là ch N?m – m t th ch ?? c t o ra theo nguyên t c và c? s c a ch Hán(1). Theo nh ng tài li u còn l i hi n ?? c bi t, có th ngh? r ng ch N?m ?? xu t hi n vào kho ng các th k IX-X, nh?ng ? n các th k XIII-XV m i có th? phú "qu c ?m", "qu c ng " vi t b ng ch N?m, c a nh ng ng? i nh? Nguy n Thuyên (Hàn Thuyên), Nguy n S? C , Chu An, Nguy n Tr?i. ?áng chú ? h?n c là Qu c ?m thi t p c a Nguy n Tr?i. T p th? này là m t thành c?ng ? u trong n n v?n h c vi t c a ti ng Vi t. Nhà th? là m t v anh hùng có c?ng ?u i gi c, c u n? c, ? ng th i là m t nhà v?n hoá ?? nh n r? ?? c ? ngh?a v? cùng quan tr ng c a s nghi p x?y d ng và phát tri n ng?n ng v?n h c d?n t c. y, v n kh?ng ng ng phát tri n, và ?? phát

T th k XV v sau, ? c bi t là

các th k XVIII, XIX, trào l?u v?n h c ch N?m

phát tri n m i th i m t m nh h?n, v i nhi u tác ph m h?n, nh ng tác ph m ?? c l?u truy n r ng r?i trong nh?n d?n, tr? c thái ? tiêu c c c a tri u ?ình và t ng l p khá ??ng nh ng nhà nho quá sùng bái ch Hán(2).

Trào l?u này ?? ??a ti ng Vi t ? n nh ng b? c ti n r? r t. Kho t v ng t?ng lên, giàu có h?n. B ph n n n t ng c a nó là nh ng t g c Vi t. ?ó là nh ng t m t ?m ti t, nh?: ? t, ng? i, tr?ng, ? p, vui... và nh ng t hai ti ng ?? c c u t o theo quy t c ph i h p ?m thanh nh?: long lanh, ng m ngùi... ho c quy t c ph i h p ngh?a, nh?: vu?ng tròn, m?y gió... Nó c?ng ti p nh n và ? ng hoá nhi u t g c Hán. Có nh ng t m t ti ng g c Hán ?? ?? c ??a vào ti ng Vi t t r t x?a, và ?? c Vi t hoá

hoàn toàn, nh?: tu i v n là g c vào ti ng Vi t

?m c a c a ch Hán "tu "; bu?ng g c
(3)

?m c c a

ch Hán "phóng"... Ngoài ra, còn có nh ng t m t ti ng hay hai ti ng g c Hán ?? ?i th i kì sau và ch y u theo con ?? ng sách v . ?ó là nh ng t thi ca, nh?: phong, hoa, tuy t, nguy t, tài t , giai nh?n... và nh ng t v?n hoá, ch y u v ? o lí, tri t lí, nh?: nh?n, ngh?a, trung, hi u, b c m nh, tang th??ng... Nói v cách ? t c?u, cách làm th?, thì qua trào l?u v?n h c ch Nam. Nh ng tác ph m nh? Chinh ph ng?m, Truy n Ki u... ch ng t r ng tính cách y ngày càng ? m ?à và có tác d ng s?u s c. Ng? i Vi t Nam chúng ta yêu m n, qu? tr ng nó là yêu m n và qu? tr ng b n s c c a ng?n ng , c a v?n hoá d?n t c. T? t? ng và tình c m này có hi u l c ? c bi t quan tr ng trong s huy tinh th n d?n t c c a nh?n d?n Vi t Nam. __________
(1)

N?m, r? ràng là ti ng Vi t

?? ? t t i trình ? ?iêu luy n h?n, mà v n b n v ng, nhu n nhuy n tính cách Vi t

b i d? ng và phát

Có nh ng lí do nh t ? nh cho phép ngh? t i m t th ch c h?n c a ti ng Vi t, N?m, v c? b n, là

song ?ó còn là m t gi thuy t trong ph m vi nghiên c u... Ch

(? c là n?m) v i m t th ch ghi ?m b ng các y u t c a ch Hán. Ví d : ch ngh?a v th i gian g m có ch Hán "nam" (ghi ?m) và ch Hán "niên" (ghi ngh?a); còn ch c?ng ? c là n?m v i ? ngh?a v s ng l? ng thì g m có ch Hán "nam" (ghi ?m) và ch Hán "ng?" (ghi ngh?a). Nh? v y, ch Hán "nam" là y u t ghi ?m.
(2)

Th k XVIII, tri u Lê-Tr nh, sách N?m ?? có lúc b c m, kh?ng cho in, kh?ng

cho ? c, th m chi b ? t ?i.
(3)

Nh ng t

này th? ng ?? c g i theo thói quen là "t

Hán Vi t". Chúng ch?a

ph i là ?? Vi t hoá hoàn toàn, v cách phát ?m c?ng nh? cách dùng.

Theo Trung t?m KHXH&NV Qu c gia. Ng pháp ti ng Vi t. Nxb Khoa h c X? h i, H., 2002, trang 15–18.

Khái quát v
(ph n 3) 3. Ti ng Vi t

l ch s

ti ng Vi t

giai ?o n dùng "ch

qu c ng "

T ? u th k 20 v sau, ti ng Vi t d n d n ?? c dùng trong m i th lo i v?n h c, m i ? a h t v?n hoá, khoa h c, k? thu t. Nó phát tri n thành ng?n ng v?n h c toàn di n(1). ??y là giai ?o n hi n ? i c a ti ng Vi t. giai ?o n này, s phát tri n c a ti ng Vi t di n ra m nh và nhanh, cùng m t

?à v i quá trình bi n ? i s?u s c c a x? h i Vi t Nam tr i qua cu c ? u tranh gi i phóng d?n t c kh i ách th c d?n, ? c bi t d? i s l?nh ? o c a ? ng C ng s n Vi t Nam.

?ó c?ng là s ng ".

phát tri n ?? di n ra v i m t l i khí m i v ch

vi t: "ch

qu c

Ch qu c ng là m t th m t s giáo s? ph??ng T?y ra m t th ch
(3)

ch ?? c x?y d ng theo nguyên t c ghi ?m, b ng ch ch?u ?u. ? n th k 17, ?em nguyên t c y dùng vào vi c ghi ?m ti ng Vi t, t o

cái Latin(2). Lo i ch này ?? ?? c dùng ph bi n t r t l?u,

thu n l i h?n ? i v i m c ?ích truy n ? o. ?i u ki n quy t ? nh s th k 17. Qu v y, ti ng Vi t trên toàn ? t n? c, c a th i kì này ?? ghi l i, ?? có, t b y gi , m t

thanh c?ng c a vi c ghi ?m nh? v y là cách phát ?m v c? b n gi ng nhau gi a các ? a ph??ng. ?i u ki n y ?? có nh? chính b n th?n ch qu c ng
(4)

trình ? th ng nh t r t cao

. qu c ng ch có ph m vi s d ng h n ch trong kinh

M y th k ti p theo, ch t

b n ? o Thiên Chúa. M t s trí th c s m theo ? o này và s m có "t?y h c", nh t là khi th c d?n Pháp chi m "Nam Kì", ?? ra s c c ? ng cho nó. Nh?ng l i h? hào ng r ng r?i. ?ó là do ? ? c a nh ng ng? i trí th c y c a h kh?ng ?? c h? ng

kh?ng ?i ra ngoài khu?n kh c a toàn b chính sách th ng tr c a k x?m l? c. Thái ? l nh nh t ? i v i ch ? u th qu c ng thay ? i k t khi hình thành các phong nhà nho yêu n? c,

trào ? u tranh v?n hoá có ? ngh?a chính tr , nh? phong trào ??ng kinh ngh?a th c, k này. Nh ng ng? i l?nh ? o phong trào là m t s ch ng Pháp. H nêu vi c dùng ch qu c ng lên hàng ? u trong sáu bi n pháp c a b n sách l? c g i là V?n minh t?n h c sách (1907), và lên ti ng kêu g i ? ng bào vì t??ng lai c a ? t n? c mà nên dùng th ch ti n l i y. Nh ng tài li u v?n hoá b ng ch qu c ng , do phong trào này phát hành, ?? ?? c ph bi n khá r ng. Sách báo ch qu c ng ?? c xu t b n nhi u là t kho ng 1920 tr v sau. Kh?ng nh ng sách báo c?ng khai mà c sách báo bí m t. C?ng khai là nh ng t "nh t trình", nh ng "tu n san", "nguy t san", nh ng ti u thuy t d ch t hành ch y u trong gi i trí th c và ti u t? s n Hán v?n, Pháp v?n l?u các thành ph , các th tr n. Bí m t

là nh ng t báo nh , nh ng tài li u chính tr do các t ch c nh? "N?ng h i ? " ch tr??ng, ph n l n in b ng ph??ng ti n th? s?, ?? c truy n tay nhau trong gi i th thuy n nh ng thành ph có ít nhi u c? s c?ng nghi p nh? H i Phòng, Hà N i, nh ng n?i có hình th c t ch c Nam ? nh, Vinh, Sài Gòn,... và trong gi i d?n cày,

"N?ng h i ? ". Nh ng tài li u chính tr quan tr ng, nh? "?? ng kách m nh" (1925) c a ? ng chí Nguy n ?i Qu c, "Lu n c??ng chính tr " (1930) c a Ban Ch p hành Trung ??ng ? ng C ng s n Vi t Nam, ?? ?? c truy n ?i, trong th i kì này. Qua th i kì y, v?n xu?i ti ng Vi t ?? th c s ra ? i và ?? c luy n d n trong th lo i ngh lu n chính tr , x? h i. Cách ? t c?u ? i m i, coi tr ng tính ch t r? ràng, khúc chi t, h?n là tính ch t ? i x ng, nh p nhàng. Nh ng tri th c m i v chính tr , v khoa h c ?òi h i nhi u t m i ph i ??a vào ti ng Vi t. Nh ng t nh? kinh t , x? h i, v?n hoá, t? t? ng, giai c p,... xu t hi n trong ti ng Vi t t b y gi . V?n xu?i ngh thu t c?ng d n tr thành ph bi n. Lúc ? u còn là v?n d ch, r i kho ng t 1930 tr v sau, l p v?n s? "t?n h c", ngày càng ??ng, ?? sáng tác theo nh ng th lo i m i: truy n ng n, truy n dài, k ch nói,... Cu i cùng, v?n xu?i r i b h n l i ? t c?u bi n ng u, có xu h? ng g n g?i h?n v i l i nói bình th? ng. "Th? m i" l i càng m nh d n h?n: nó phá b nh ng lu t l kh t khe, xích t i g n v?n xu?i. Trong ph m vi t v ng

thì th? hay v?n xu?i, thu c xu h? ng hi n th c hay l?ng m n, ? u d a vào l p t thu n Vi t và ?? làm cho l p t này t r? hi u l c ngh thu t c a nó.

Trong khoa h c t nhiên và k? thu t thì s l? ng thu t ng m i ho c g c Hán nh?: t?m, bán kính, n s ,...; ho c g c Pháp nh?: a-xít, ?-xy, mê-tan,... ?? t?ng lên th?ng. ?ó là nh ng c?ng trình có ? ngh?a quan tr ng, do nhi u, và b t ? u ?? c truy n bá qua m t s c?ng trình d ch thu t và biên so n có tính ch t giáo khoa ph nh ng nhà trí th c yêu n? c ch tr??ng, ? ch ng minh hi c l c khoa h c c a ti ng Vi t trong ? a h t nh ng khoa h c chính xác – ? a h t mà chính quy n th c d?n và nh ng h c gi b o th cho r ng ti ng Vi t là "b t c p". C?ng qua nh ng c?ng trình ?ó mà v?n xu?i khoa h c ti ng Vi t hình thành và phát tri n nhanh chóng. Nhìn l i kho ng th i gian t 1920, ? c bi t t 1930, ? n Cách m ng Tháng Tám, có th nh n th y r ng kh?ng khí ? u tranh chính tr , v?n hoá r t s?i n i ?? có tác ? ng r? ràng t i s phát tri n c a ti ng Vi t. Nh?ng t các xu h? ng khác nhau, c?ng ?? hi n ra nh ng quan ni m kh?ng gi ng nhau v chu n m c c a ti ng Vi t: có quan ni m "h i c ", kh?ng th a nh n nh ng ? i m i ?? thành ph bi n; có quan ni m "bình d?n" mu n ghi chép l i nói th?ng th? ng, kh?ng theo nh ng n n n p c a ng?n ng v?n h c, chu n hoá; có quan ni m "logic", mu n làm cho ti ng Vi t g n g?i v i cái logic chung, kh?ng c n chú ? t i m t t?m lí c a nh?n d?n ? i v i ? c ?i m có tính ch t d?n t c trong ng?n ng ... ? c??ng v?n hoá Vi t Nam (1943) c a ? ng C ng s n ??ng D??ng ra ? i trong hoàn c nh ?ó. Xác ? nh ph??ng ch?m chung c a cu c ? u tranh vì m t n n v?n hoá cách m ng, b n ? c??ng r t chú ? t i v n ? ng?n ng và ?? ? cao giá tr khoa h c, ? ng th i r t coi tr ng s gi gìn b n s c d?n t c, c?ng nh? tính nh?n d?n c a ti ng Vi t. C?ng vi c nghiên c u và biên so n ng pháp ti ng Vi t c?ng ?? ?? c b n ? c??ng nêu lên thành m t nhi m v quan tr ng. __________
(1)

"ng?n ng v?n h c" là ng?n ng ?? phá tri n ? n trình ? th ng nh t và chu n

hoá; nó ?? c th hi n trong sáng tác ngh thu t và c trong các ? a h t v?n hoá, khoa h c.
(2)

Ví d , ?m ti t n?m g m có 3 ?m v ?o n tính, thì t ng ?m v ???c ghi b ng các n?m là gì (ngh?a s l? ng hay th i gian) thì kh?ng

ch

cái: n, ?, m. Ngh?a c a t
(3)

?? c bi u hi n trên m t ch . Vi c ? t ra ch qu c ng th? ng ?? c g n li n v i tên tu i A. de Rhodes, ng? i

Avignon (th i b y gi ch?a thu c Pháp). S th t thì còn có nh ng giáo s? khác, ng? i B ?ào Nha và T?y Ban Nha ?? tham gia vào vi c này.
(4)

T

th k 17 t i nay, ng

?m ti ng Vi t t t nhiên ?? bi n ? i. Cho nên, ch

qu c ng hi n nay có khác, so v i ch qu c ng ban ? u. Nh ng s khác bi t này là do ?i u ch nh cho phù h p v i h th ng ng ?m ?? bi n ? i và ngoài ra, do c i bi n nh m b khuy t nh ng sai sót c a cách ghi ?m th i ?ó n a. Nh ng ?i u ch nh và c i ti n này ?? c th c hi n qua th c ti n s d ng.

Theo Trung t?m KHXH&NV Qu c gia. Ng 2002, trang 18–22.

pháp ti ng Vi t. Nxb Khoa h c X? h i, H.,

Khái quát v
(ph n 4) 4. T

l ch s

ti ng Vi t

Cách m ng tháng Tám ? n nay[*]

Cách m ng Tháng Tám thành c?ng. Ngày 2 tháng 9 n?m 1945, tr? c nh?n d?n Vi t Nam và toàn th gi i, Ch t ch H Chí Minh c?ng b b n Tuyên ng?n ? c l p. ?ó là m t v?n ki n l ch s ? i v i l ch s c a d?n t c Vi t Nam, ? i v i c l ch s c a ti ng Vi t. Nh ng l i v?n sáng s a, hùng tráng c a b n ? i cáo y chính th c tuyên b quy n ? c l p, t do thiêng liêng c a d?n t c Vi t Nam, ? ng th i chính th c xác ? nh v trí c a ti ng Vi t ? i v i n? c Vi t Nam ?? t mình. T ?ó, ti ng Vi t ? m nhi m m t vai trò m i. Vi t Nam D?n ch C ng hoà, ngay t khi thành l p, ?? quy t ? nh mình làm ch v n m nh c a

Chính ph

dùng ti ng Vi t

m i c p h c, b c h c,

m i ngành ho t ? ng. Trong vai trò này,

ti ng Vi t t ra d i dào kh n?ng. M t trong nh ng ? ngh?a c a các thành t u v?n hoá, khoa h c, giáo d c, h?n ba m??i l?m n?m qua c a n? c Vi t Nam, là minh ch ng r? ràng cho nh ng kh n?ng ?ó c a ti ng Vi t. Trong ngh thu t, giá tr c a ti ng Vi t ?? c ti p t c phát huy. M t ? c ?i m c a n n v?n h c hi n th c x? h i ch ngh?a hi n nay là ch t li u ng?n ng l yt cu c s ng c a nh?n d?n. ?ó là m t ch t li u r t phong phú v n ?? c x?y d ng nên t các ngu n v?n h c truy n mi ng và v?n h c vi t c ?i n; qua s n y n nh ng t? t? ng và tình c m cách m ng c a nh?n d?n trong cu c s ng chi n ? u và lao ? ng, ch t li u ?ó l i càng phong phú h?n. C?ng t khi Cách m ng Tháng Tám thành c?ng, vai trò ng?n ng chung c a ti ng Vi t ? i v i các thành ph n d?n t c anh em l i càng ?? c ? cao. M i thành ph n d?n t c có ng?n ng riêng v i vai trò quan tr ng c a nó m t sinh ho t v t ch t và tinh d ng ng?n ng riêng th n c a nh?n d?n thu c thành ph n d?n t c ?ó. Chính sách c a ? ng và Chính ph là t?n tr ng quy n c a m i thành ph n d?n t c trong vi c s c a mình, vào t o ?i u ki n thu n l i cho ng?n ng thành ph n d?n t c, và ? c bi t, trong s c a t t c các thành ph n ? u

phát tri n. Song, ti ng Vi t là ng?n ng chung, dùng trong ? a h t giao l?u gi a các x?y d ng và phát tri n n n v?n hoá và khoa h c-k? thu t chung c a kh i c ng ? ng d?n t c Vi t Nam x? h i ch ngh?a. S có m t ngày m t nhi u c a nh ng tác gia thu c các thành ph n d?n t c khác nhau trên v?n ?àn ngh thu t và khoa h c c a ti ng Vi t ?ang bi u hi n m t cách s?u s c cho vai trò ng?n ng chung c a ti ng Vi t, và ? ng th i cho kh i ?oàn k t v ng ch c c a toàn th d?n t c Vi t Nam. Ngày nay, trong n? c C ng hoà X? h i Ch ngh?a Vi t Nam, ti ng Vi t có v trí

? y vinh d và vai trò ngày càng quan tr ng. ?ó là c?ng c ? u tranh c a h?n n?m

m??i tri u ng? i Vi t Nam ?ang ti n hành ? ng th i cách m ng v quan h s n xu t, cách m ng t? t? ng và v?n hoá, cách m ng khoa h c-k? thu t, ?ang x?y d ng ch ngh?a x? h i trên c n? c. V trí và vai trò y ? t ra yêu c u chu n hoá nó v m t ch vi t, t v ng, ng

pháp, và ng ?m. Chu n hoá ti ng Vi t là xác ? nh tính ch t ?úng ? n và th ng nh t c a các quy t c trong ? th c "gi gìn s trong sáng c a ti ng Vi t", t c là gi gìn cái b n s c ? p ? , cái b n l?nh ? c ?áo c a ti ng Vi t, ? ng th i xác nh n nh ng hi n t? ng m i n y sinh trong quá trình phát tri n m nh m c a ti ng Vi t, nh m m c ?ích n?ng cao hi u l c c a nó ? i v i "t? duy chính tr , t? duy kinh t , t? duy ngh thu t, t? duy khoa h c" c a ng? i Vi t Nam trong giai ?o n m i c a s nghi p cách m ng, nh? ? ng chí Ph m V?n ? ng – Ch t ch H i ? ng B tr? ng – ?? phát bi u(1).


相关文章:
更多相关标签: